تیره شاهین-falconidae

تیره شاهین-falconidae(تعداد گونه ها :12)

 این تیره، پرندگانی شکاری و روزی اند و با بال های کشیده و باریک بسیار مشخص اند. معمولا ساکت اند، اما د هنگام احساس خطر و هشدار صدایی جیغ ماند شبیه «جی یاک- کی – کی » دارند. رفتار زیستی و تغذیه ای این تیره؛ با عقاب ها، سارگپه ها و کورکورها متفاوت است. با سرعت و قدرت به پایین حرکت کرده و مستقیما به سوی شکار شیرجه رفته و آن را می گیرند. طعمه را با یک پا و با چنگال می گیرند. معمولا خودشان آشیانه نمی سازند. به سبب بهره گیری از  آنها در قوش بازی ، مورد علاقه ی قوشبازان هستند.

 مشخصات ظاهری: طول بدن این شاهین 45 سانتیمتر است. شاهینی شبیه بالابان و بحری هردو است. در پرواز مهارت بسیار دارد و سرعت آن هنگام حمله به شکار بسیار زیاد ولی کمتر از شاهین است. روتنه به طور کلی قهوه ای مایل به خاکستری و زیر تنه دارای لکه های سیاه و قهوه ای با سفیدی بیشتر است. نوار سبیل قهوه ای در پشت چشمان و تارک رگه های سفید چرکی دیده می شود. که تا پس سرامتداد دارند. تغذیه از حیوانات کوچک، دوزیستان و حشرات و پرندگان است.

زیستگاه: در حال حاضر نیاز به جمع آوری اطلاعات بیشتری است. این پرنده به صورت اتفاقی و خارج از محدوده ی زیستی در ایران مشاهده شده است.

اطلاعات بیشتر در مورد: شاهین بلوچی ( لاگر )

 مشخصات ظاهری: این پرنده،32 تا 38 سانتیمتر طول دارد و دردو رنگ کاملا خاکستری با توک بال هایی به رنگ سیاه و شکل سیاه با بال های بزرگتر از دلیجه دیده می شود . پرمرکزی دم بلندتر از بقیه است(گاهی در لیل نیز دیده می شود). در پرنده ی بال، روتنه آبی مایل به خاکستری با شاهپرهای بال و بالای دم تیره و زیر تنه آبی خاکستری( زیر بال ها کمرنگ تر است) دیده می شود.

پرنده ی ماده تیره تر، با تضاد رنگ کمتر، زیر تنه ی زرد قهوه ای و خال های کمرنگی در بالای سینه مشاهده می شود. پروازش شبیه لیل است اما بالبازروی با بال های مسطح انجام می گیرد (در لیل حالت بال ها پایین افتاده است). در حالت نشسته بال ها از نوک دم بزرگتر دیده می شود.

صدا: صدای این پرنده شبیه لیل است اما آرامتر و به صورت «کی -کی-کی شنیده می شود.

زیستگاه: این پرنده د رجزایر درون دریا و صخره های بیاباین به سر برده و در سوراخ سنگ ها یا د رحاشیه ی آب سنگ های مرجانی و به ندرت زیر بوته ها آشیانه می سازد. در ایران به صورت سرگردان دیده شده است. در جزیره ی قشم تولید مثل می کند.

حفاظت: با یانکه این پرنده در زمره ی پرندگان حمایت شده است اما حرکت و وضیعت مهاجرتش د رایران روشن نیست. بنابراین، پس از بررسی دقیق، باید برای حفاظتش اقدات جدی تری به عمل آورد.

اطلاعات بیشتر در مورد: شاهین دودی

 مشخصات ظاهری: پرنده ی نر، 31 سانتیمتر و پرنده ی ماده، 36 سانتیمتر طول دارد. جثه اش شبیه ترم تای با بال های کوتاه و دم بلند، اما اندکی بزرگتر است. روتنه ی نر شبیه ترم تای، به رنگ خاکستری تیره و شاهپرهای تیره تر است و تاج قرمز بلوطی کمرنگی دارد. همچنین زیرتنه سفید است، که از نیمه ی سینه به پایین، نوارهای ظریف تیره رنگی دارد. در انتها ی دم نوار بسیار پهن و سیاهی دیده می شود. از فاصله دور ، زیر تنه خاکستری، بالا ی سینه سفید و سبیل کوتاهی که واضح نیست، دیده ی شود. پرنده ی جوان با سرو پس گردن قرمز بلوطی و کاملا مشخص و زیرتنه ی کرم رنگ با راه راه های تیره از سینه به پایین دیده می شود. پروازی سریع و زیبا دارد واغلب پرندگان کوچک را شکار می کند.

صدا: صدای این پرنده جیغ ماننداست و هنگام تولیدخمثل شنیده می شود.

زیستگاه: این پرنده در فضاهای باز و نیمه باز با تعدادی درخت که بتواند روی آنها آشیانه بسازد، به سر می برد، در ایران، به صورت سرگردان، در جنوب شرقی دیده می شود.

حفاظت: در وهله ی اول باید بررسی دقیقی از جمعیت و پراکندگی این پرنده در ایران صورت گرفته، سپس با توجه به اینکه در زمره ی پرندگان حمایت شده است، باید اقدامات ویژه ی حفاظتی اجرا شود.

اطلاعات بیشتر در مورد: شاهین سر حنایی

 شاهین پاسرخ  30 سانتیمتر طول دارد.شاهینی کوچک با پر و بال متنوع است. در پرنده ی نر، رنگ خاکستری تیره، شاهپرهای اولیه نقره ای، پرهای پوششی ران و زیر دم قرمز، پرهای پوششی زیر بال ها سیاه و دم فاقد نوار است. در پرنده ی ماده زیر تنه قرمز اخرایی، سر قرمز با حلقه ی دور چشمی سیاه و روتنه خاکستری است که در آن رگه های تیره ای دیده می شود. همچنین دم دارای نوارهای تیره ی متراکم و زیر بال ها زرد نخودی است که حاشیه ی آن به رنگ تیره دیده می شود. در پرنده ی جوان، حاشیه ی تیره بال ها واضح تر، سینه دارای خط خط طولی ، زیر بال ها خالدار منظم و روتنه قهوه ای است که در تضاد با چانه ی نخودی قراردارد و رنگ پس سر مشخصا به صورت حلقه ای جدا از بدن دیده می شود. سبیل این پرنده کوتاه و نوک تیز است و مانند دلیجه در جا بال زنی می کند و درغروب و تیرگی هوا، حشرات درحال پرواز شکارمی کند.

اطلاعات بیشتر در مورد: شاهین پاسرخ

 مشخصات ظاهری: این پرنده، 32 تا 45 سانتی متر طول دارد. و شبیه شاهین، اما اندکی لاغرتر است و دم بلندتری دارد. پرنده ی بالغ، به واسطه ی سر کمرنگ تر ، پشت ابرو و سبیل نازکتر و بلندتر، و چانه نخودی کمرنگ که تا چشم امتداد دارد، از شاهین متمایز می شود. تاج قرمز، زیر بال ها سفید روشن با نوک بال های تیره تر از شاهین و غالبا با نقطه هایی روی پرهای پوششی اولیه، روتنه خاکستری- آبی کمرنگ، که در انتهای دم تیره تر است، دیده می شود. از بالابان به واسطه ی روتنه پررنگ تر و سبیل های گرد قهوه ای تیره، متمایز می شود. پرنده ی جوان، شبیه شاهین اما با سبیل باریکتر، لکه ی چانه ی بزرگتر و پس سر بلوطی قهوه ای ، دیده می شود. برخی از پرندگان جوان، به محض خروج از آشیانه، پوست بالای منقار و پاهایشان زرد رنگ دیده می شود.

صدا: صدای این پرنده شبیه شاهین و فریاد مانند ، به صورت «که ک-که ک» شنیده می شود.

زیستگاه: این پرنده در مناطق کوهستانی خشک،نیمه بیابانی و صخره ها به سر برده و در شکاف صخره های پرتگاهی آشیانه می سازد، در ایران بومی و به تعداد اندک دیدهی می شود.

حفاظت: این پرنده همانند بالابان، باید تحت برنامه ی حفاظتی قرار گیرد.

اطلاعات بیشتر در مورد: بحری (شاهین)

شاهین (بحری) ، 40 تا 50 سانتیمتر طول دارد و شاهینی بزرگ است. دم نسبتا کوتاه و بال های دراز و نوک تیزی دارد. در پرواز، به سادگی، از شکل لنگر مانندش، خصوصا هنگام حمله برای گرفتن شکار، شناخته می شود. پرنده ی ماده به طور چشمگیری از پرنده ی نر بزرگتر است. پرنده ی بالغ، با سر و سبیل پهن سیاه ، که در تضاد با سفیدی گلو گوشپرهاست، از بالابان و لاچین تمیز داده می شود. روتنه خاکستری تیره و زیر تنه سفید، با رگه های فراوان عرضی سیاه که تا زیردم امداد دارد، دیده می شود و سینه ی سفید نخودی و رگه های طولی کنتر فشرده ای دارد. در پرنده ی نابالغ، سطح پشتی خاکستری مایل به قهوه ای، زیر تنه نخودی با رگه رگه ی طولی قه وه ای و سفیدی کمتر در گلو سینه دیده می شود. هنگام شکار، با بال های تقریبا بسته و با سرعتی بسیار زیاد، بر طعمه فرود می آید. و عمدتا از پرندگان، بخصوص کبوتر و پستانداران کوچک تغذیه می کند.

اطلاعات بیشتر در مورد: شاهین (بحری)

لاچین 45 تا 52 سانتیمتر طول دارد و هم اندازه شاهین است، اما از نظر شکل و پرو بال شبیه بالابان دیده می شود. بال هایی بلند و کشیده، که در انتها اندکی کج است، و دمی نسبتا بلند دارد. پرنده ی بالغ، به واسطه ی تارک و پس سر قرمز خاکی رنگ و نوار پشت چشم تیره تر، از بالابان متمایز می شود. روتنه رگه دار خاکستری و روی دمش نوارهای مشخصی دیده می شود. سطح سفید شکم تقریبا بدون راه راه عرضی و پوشپرهای روی گوش تقریبا سفید است. پرنده ی نابالغ شباهت بسیاری با بالابان جوان دارد و سطح پشتی اش پر رنگ تر از پرنده ی بالغ است و در زیر تنه لکه های بیشتری دیده می شود. سرعت پروازش از شاهین کمتر است و در پرواز بدنش باریکتر دیده می شود.

اطلاعات بیشتر در مورد: لاچین

لیل 32 تا 36 سانتیمتر طول دارد. بال ها کشیده داس مانند و نوک تیز، و دم نسبتا کوتاه است و اغلب در حال پرواز دیده می شود. در پرنده ی نر، روتنه و بال ها خاکستری تیره، سر سیاه، چانه و گلو سفید با سبیل مشخص سیاه، زیر تنه سفید یا رگه های طولی سیاه، دم یکنواخت و ران ها و پرهای پوششی زیر دم قرمز است. شکل و اندازه ی بال ها، این پرنده را از شاهین یا سرخ متمایز می کند. در پرنده ی جوان، روتنه قهوه ای تر است و پرهای رشته رشته ای در زیر تنه ، به رنگ قهوه ای نخودی دیده شده و فاقد قرمزی پا و زیر دم است . پروازش شبیه چلچله است و بال زدن های محکم و یکنواخت و بالبازروی های سریعی دارد و در جا بال زنی ندارد. برای شکار پرندگان به سرعت بالباز حرکت کرده ، شکار را می گیرد، اما هنگام شکار حشرات، حرکت آرامی دارد.

اطلاعات بیشتر در مورد: لیل

پرنده شکاری ترم تای،  پرنده ی نر، 25 سانتی متر و پرنده ی ماده، 30 سانتی متر طول دارد ( پرنده ماده مشخصا بزرگتر است). کوچکترین شاهین است که بال های کوتاه نوک تیز و دم نسبتا بلندی دارد. با سرعت فراوان و بال زدن سریع به شکار حمله کرده و آن را می گیرد. در پرنده ی نر، روتنه خاکستری مایل به آبی با شاهپرهای اولیه ی سیاه، دم پهن تیره و سرمعمولی است. پرنده ی ماده و جوان، روتنه قهوه ای ، زیر تنه کرم رنگ با رگه های تیره و سبیل قابل اشتباه با یکدیگر، روی شاهپرها خط خطی با نوارهای کمرنگ تیره در زیر تنه و اندکی قرمزی در گلو دیده می شود همچنین شانه ها ، حبه و زیرتنه سفید تر است. در سطح پایین ونزدیک به زمین پرواز کرده و شکار می کند. در پرواز به سرعت جهتش را تغییر می دهد و در هنگام استراحت بال ها از دم پایین تر قرار می گیرد.

اطلاعات بیشتر در مورد: ترم تای

بالابانبالابان، 47 تا 55 سانتیمتر طول و 1300-700 گرم وزن دارد و بزرگترین شاهین است. گستردگی بال ها هم اندازه سارگپه ماده است و از دور شبیه لاچین، اما بزرگتر و سنگین تر، دیده می شود. از لاچین، به واسطه تارک سفید و گاهی پس سر نخودی، بدون رگه ها و خال های پهلو ها، نوار های کمتر مشخص زیر تنه، سبیل کوتاه و نوار پشت چشم کمرنگ تر، متمایز می شود (توجه شود که زیرگونه milvipes که در شمال شرقی ایران به سر می برد، دارای تاج صورتی مایل به قرمز، نوار های تیره روتنه و روی دم خطدار، شبیه لاچین است). سایر زیرگونه های بالابان با روتنه خاکستری و خطوط تیره روی دم مشخص می شوند. پرنده جوان شباهت بسیاری با جوان های لاچین دارد، اما در حاشیه بیرونی پر های دم، خال های نخودی و نوار تیره پشت چشم کمتر واضح، دیده می شود و جثه اش نیز بزرگتر است. پرنده ای بسیار جسور است و به حیوانات بزرگتر از خود نیز حمله می کند. در نزد اعراب، به سبب استفاده در قوشبازی، بسیار مورد توجه است.

اطلاعات بیشتر در مورد: بالابان

اندازه دلیجه کوچک 27-33 سانتی‌متر است و طول بالهای باز آن 63-72 سانتی متر می شود ؛ این پرنده شبیه دلیجه ولی کوچکتر و رنگش روشن‌تر است، دم و بالهایش نیز کوتاهتر از دلیجه است.  رفتار جسورانه‌تر ، سر و صدای زیادتر و آشیانه ساختن دسته‌جمعی ، آن را از دلیجه متمایز می سازد . پرواز آن نرم‌تر از پرواز دلیجه و دمش باریک‌تر است ( بخصوص در قاعده ) .  به ندرت درجا بال‌می زند ، ولی اغلب بالباز روی می کند ، پرنده نــر در سطح پشتی به رنگ بلوطی خوشرنگ ، بدون خال و لکه و سر و دم آن آبی‌تر از دلیجه نــر است . ماده و نابالغ این پرنده ، شباهت بیستری به ماده و نابالغ دلیجه دارند . در حال پرواز سطح زیرین بال‌ها و دم خیلی کمرنگ است ، با لبه سیاه و در سطح پشتی لکه کبود‌رنگ بزرگ روی شاهپرهای ثانوی بال دیده می شود . دلیجه کوچک ناخن‌هایش سفید است ( نام قدیمی : دلیجه ناخن سفید ) ولی ناخن‌های دلیجه سیاه می باشد ( نام قدیمی : دلیجه ناخن سیاه ) . دلیجه کوچک معمولا از حشرات در حال پرواز تغذیه می کند.

اطلاعات بیشتر در مورد: دلیجه کوچک
دلیجه
دلیجه

 

 دلیجه از پرندگان شکاری (روز زی)و از تیره شاهینیان است که با تکنیک خاص خود در شکار طعمه ،از گونه های دیگر به خوبی تشخیص داده می شود و دلیجه و تعدادی اندک از پرندگان دیگر از جمله پرستوهای دریایی تنها برای چند ثانیه قادرند قبل از یورش به طرف طعمه در هوا بال‌بال زنان درجا باقی بمانند.

در زیستگاههای مختلفی به سر می برد و معمولاً تکزی بوده و در از بین بردن جانوران موذی که به محصولات کشاورزی و باغ ها و درختان آسیب می رسانند نقش مهمی دارد.

اطلاعات بیشتر در مورد: دلیجه

همکاران ما

Arthur Morris/www.BIRDSASART-blog.com     

  دانشنامه پرندگان ایران برنده تندیس طلایی بهترین سایت علمی ایران