پرندگان چگونه پدید آمدند ؟

در سال ۱۸۶۱ میلادی فسیلی از جانوری به اندازه ی کلاغ را یک کارگر معدن لا به لای سنگ های آهک در منطقه ی باواریای آلمان پیدا کرد. آرواره ی فسیل شده ی آن جانور ناشناخته به آرواره ی خزندگان شباهت داشت و اگر آثاری از پر در آن فسیل دیده نمی شد، با در نظر گرفتن آرواره ی منقار مانند اما مجهز به دندان های استخوانی، پنجه های دارای چنگال و دم استخوانی و درازش، آن را در گروه خزندگان نابود شده جای می دادند. اما آن فسیل را آرکئوپتریکس لیتوگرافیکا نام نهادند و آن را نیای پرندگان امروزی دانستند که نزدیک ۱۷۰ میلیون سال پیش می زیسته است.
جانورشناسان از سال ها پیش به وجود همانندی های بین خزندگان و پرندگان پی برده بودند که از جمله می توان همانندی های ساختاری و کارکردی زیر را نام برد:
۱) جمجمه ی خزندگان و پرندگان با یک مفصل گوی و کاسه ای به نام کندیل پس سری به نخستین مهره ی گردن متصل می شود.(پستانداران دو کندیل دارند)
۲) پرندگان و خزندگان فقط یک استخوان در گوش میانی(از نوع رکابی) دارند.(پستانداران در گوش میانی سه استخوان دارند)
۳) آرواره ی پایینی در پرندگان و خزندگان از ۵ تا ۶ استخوان درست شده است.(آرواره ی پایینی پستانداران فقط یک استخوان است)
۴) مواد دفعی در پرندگان و خزندگان به صورت اسیداوریک است.(پستانداران اوره دفع می کنند)
۵) پرندگان و خزندگان تخم های زرده دار همانندی دارند و جنین اولیه در سطح زرده ی آن ها در مراحل آغازین تقسیم سلولی دیده می شود.(پستانداران چنین تخمی ندارند)
این همانندی ها و همانندی های کالبدشناختی و تنکارشناختی دیگر باعث شد که توماس هنری هاکسلی، جانورشناس انگلیسی، پرندگان را "خزندگان ستوده شده" بنامد و آن ها را همراه با گروهی از دایناسورها به نام تروپودها که برخی ویژگی های پرندگان را داشته اند، در یک دسته جای دهد و با هم مرتبط بداند. کشف فسیل آرکئوپتریکس نخستین مدرک فسیلی برای نظریه ی هاکسلی بود و خیلی زود این جانور به عنوان حلقه ی بین خزندگان و پرندگان و به عنوان یکی از "حلقه های گمشده"ی داروین پذیرفته شد.

{yoogallery src=[images/birds/articles/archaeopteryx/] width=[150] load_lightbox=[1]}


آرکئوپتریکس نام شایسته ای دارد که به معنای "پرنده ی قدیمی" است. با وجود این، همانندی آن به پرندگان امروزی بسیار اندک است. این جانور به مانند پرندگان امروزی استخوان های توخالی و کیسه های هوا نداشته و در آرواره های استخوانی و منقار مانند خود، دندان های استخوانی داشته است. دنباله ی ستون مهره های جانور به درون دم دراز آن کشیده شده و آن را نگه می داشته است. این جانور پرهایی داشته که به گرم ماندن آن کمک می کرده اند، اما برای پرواز چندان کارایی نداشته اند، زیرا این جانور ماهیچه های پروازی چندان نیرومندی نداشته است. در واقع همانندی این جانور به پرندگان به اندازه ای اندک است که وقتی چند سال بعد فسیل دیگری از همین جانور کشف شد، به دلیل مبهم بودن آثار پرها و دشواری تشخیص آنُ فسیل را از آن پتروداکتیلی کوچک شمرده بودند و این اشتباه خود نشان می دهد که حتی یک متخصص تا چه اندازه ارکئوپتریکس را به خزندگان نزدیک می دیده است.
توضیح ساده ای که اکنون پذیرفته شده، این است که نیاکان این جانور از درختان بالا می رفته اند. پرهای این جانداران که از تغییر شکل پولک خزندگان فراهم شده اند تا عایقی برای بدن باشند، کم کم بزرگتر شده و سرانجام آرکئوپتریکس را قادر ساخته اند تا از شاخه ای به شاخه ی دیگر پرواز کند و همان کاری را بکند که امروزه سوسمارهای پرنده به کمک پرده ی پهلوی بدن خود انجام می دهند. آرکئوپتریکس می توانسته از درخت بالا برود. یکی از چنگال های چهارگانه اش روبه عقب و مقابل بقیه قرار می گرفته است و در نتیجه، جانور می توانسته چیزها را محکم بگیرد. چنگال های روی بال ها نیز به جانور برای گرفتن شاخه ها بسیار کمک می کرده اند. بالا رفتن از درختان نه تنها آن ها را از شکارچیان بزرگ روی زمین دور می کرد، بلکه خوراک خوبی برای آن ها از شکار حشره ها فراهم می شد.
بالا رفتن از درختان باعث نیرومندتر شدن پنجه ها شد و کم کم لوب هایی بینایی در مغز جانور بزرگ تر و در نتیجه بینایی جانور تیزتر شد. مخچه رشد بیشتری کرد تا تعادل جانور بهبود یابد و آرواره ها سبک تر شدند و کم کم به صورت منقار درآمدند. اما شاید مهم تر از همه این بود که زاده های این جانوران آرام آرام خون گرم شدند و توانستند دمای بدن خود را حفظ کنند. جانور حشره خوار خون گرم، می تواند حشره ها را هنگامی که سرد هستند و جنبش اندکی دارند، به سادگی به چنگ آورد. همچنین، خون گرم بودن برای جانوری که در محیط پر باد روی شاخه ها زندگی می کند، برتری بزرگی است. پرها کمک زیادی به حفظ دما می کنند و شاید هم به همین دلیل پدید آمده باشند، گرچه پژوهشگران بسیاری بر این باورند که آن ها در اصل برای پرواز پدید آمده اند.

چاپایمیل

همکاران ما

Arthur Morris/www.BIRDSASART-blog.com     

  دانشنامه پرندگان ایران برنده تندیس طلایی بهترین سایت علمی ایران